مقدمه
ملاس چغندرقند یکی از ارزشمندترین منابع انرژی در تغذیه دام است. این محصول جانبی کارخانههای قند علاوه بر تأمین انرژی سریع، باعث افزایش خوشخوراکی جیره، کاهش گرد و غبار خوراک، بهبود فرآیند پلتسازی و افزایش مصرف ماده خشک توسط دام میشود.
در بسیاری از گاوداریهای صنعتی، ملاس بخشی ثابت از جیره غذایی محسوب میشود و در ترکیب خوراک گاو شیری، گاو پرواری، گوسفند و بز کاربرد گسترده دارد.
ترکیب تغذیهای ملاس چغندرقند
ترکیب تقریبی ملاس چغندرقند:
| پارامتر |
مقدار معمول |
| ماده خشک |
75 تا 82 درصد |
| قند کل |
45 تا 60 درصد |
| ساکارز |
35 تا 50 درصد |
| پروتئین خام |
5 تا 10 درصد |
| خاکستر |
7 تا 15 درصد |
| پتاسیم |
3 تا 6 درصد |
| کلسیم |
0.5 تا 1 درصد |
| pH |
6.5 تا 8 |
نقش ملاس در تغذیه دام
ملاس سه مزیت اصلی دارد:
1- منبع انرژی سریع
قندهای موجود در ملاس به سرعت در شکمبه تخمیر شده و انرژی مورد نیاز میکروارگانیسمهای شکمبه را تأمین میکنند.
2- افزایش خوشخوراکی
طعم شیرین ملاس موجب افزایش مصرف خوراک توسط دام میشود.
3- کاهش گرد و غبار
در خوراکهای پلت یا کنسانتره، ملاس باعث چسبندگی مناسب و کاهش هدررفت خوراک میشود.
مهمترین آنالیزهای ملاس برای دامداری
قند کل (Total Sugars)
مهمترین منبع انرژی ملاس است.
| قند کل |
ارزیابی |
| بالای 55٪ |
عالی |
| 50 تا 55٪ |
بسیار خوب |
| 45 تا 50٪ |
خوب |
| 40 تا 45٪ |
قابل قبول |
| کمتر از 40٪ |
ضعیف |
برای دامداری معمولاً قند کل بالای 45 درصد کاملاً مناسب است.
بریکس (Brix)
بریکس نشاندهنده مواد جامد محلول است.
| بریکس |
کیفیت |
| بالای 82 |
عالی |
| 80 تا 82 |
خوب |
| 78 تا 80 |
متوسط |
| زیر 78 |
ضعیف |
خاکستر (Ash)
در دامداری خاکستر اهمیت کمتری نسبت به الکلسازی دارد، زیرا بخشی از مواد معدنی برای دام مفید هستند.
| خاکستر |
کیفیت |
| 7 تا 12٪ |
مناسب |
| 12 تا 15٪ |
قابل قبول |
| بالاتر از 15٪ |
نامطلوب |
پتاسیم
پتاسیم موجود در ملاس برای دام مفید است اما مقادیر خیلی بالا میتواند تعادل مواد معدنی جیره را بر هم بزند.
محدوده مطلوب:
3 تا 5 درصد
pH
بهترین محدوده:
6 تا 8
بهترین آنالیز ملاس برای گاو شیری
| پارامتر |
مقدار مطلوب |
| قند کل |
48 تا 55٪ |
| بریکس |
80 تا 84٪ |
| خاکستر |
8 تا 12٪ |
| pH |
6.5 تا 8 |
این نوع ملاس باعث افزایش مصرف خوراک و بهبود تولید شیر میشود.
بهترین آنالیز ملاس برای گاو پرواری
| پارامتر |
مقدار مطلوب |
| قند کل |
45 تا 55٪ |
| بریکس |
بالای 80٪ |
| خاکستر |
کمتر از 12٪ |
در پرواربندی، ملاس انرژی جیره را افزایش داده و موجب رشد بهتر دام میشود.
بهترین آنالیز ملاس برای خوراک پلت
در کارخانههای خوراک دام، ملاس علاوه بر ارزش غذایی نقش چسباننده نیز دارد.
مشخصات مطلوب:
| پارامتر |
مقدار |
| بریکس |
بالای 80٪ |
| قند کل |
بالای 45٪ |
| رطوبت |
کمتر از 22٪ |
مقایسه ملاس مناسب دامداری و الکلسازی
| پارامتر |
دامداری |
الکلسازی |
| قند کل |
بالای 45٪ |
بالای 55٪ |
| خاکستر |
تا 12٪ مناسب |
زیر 8٪ مطلوب |
| بریکس |
بالای 80٪ |
بالای 82٪ |
| حساسیت به مواد معدنی |
متوسط |
بسیار زیاد |
بنابراین ملاسهایی که برای کارخانه الکل کیفیت متوسط محسوب میشوند، ممکن است برای دامداری کاملاً مناسب باشند.
مقدار مصرف در جیره
گاو شیری
1 تا 2 کیلوگرم در روز
یا
3 تا 6 درصد ماده خشک جیره
گاو پرواری
1 تا 3 کیلوگرم در روز
یا
5 تا 10 درصد ماده خشک جیره
گوسفند و بز
50 تا 250 گرم در روز بسته به وزن و مرحله تولید
عوامل کاهش کیفیت ملاس دامداری
-
رقیق شدن با آب
-
آلودگی قارچی
-
وجود خاک و مواد خارجی
-
بوی ترشیدگی یا تخمیر شدید
-
خاکستر بسیار بالا
-
ماندگاری نامناسب در مخازن
برای دامداری، ملاس چغندرقند با قند کل بالاتر از 45 درصد، بریکس بالاتر از 80 درصد و خاکستر کمتر از 12 درصد یک ملاس با کیفیت محسوب میشود. برخلاف صنعت الکلسازی که بیشترین اهمیت را به قند قابل تخمیر میدهد، در دامداری تعادل میان انرژی، مواد معدنی، خوشخوراکی و قیمت اقتصادی اهمیت بیشتری دارد. ملاس با قند 48 تا 55 درصد و خاکستر 8 تا 12 درصد معمولاً بهترین انتخاب برای گاوداریهای صنعتی است.
